บทความเรื่องภาษี

ขายของผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ โซเชียลมีเดีย หรือไลฟ์สด ล้วนเป็นรายได้ที่ต้องยื่นภาษีเหมือนรายได้อื่น และวันนี้ข้อมูลยอดขายและการรับโอนเงินถูกส่งถึงกรมสรรพากรมากขึ้นเรื่อย ๆ การไม่ยื่นอาจทำให้ถูกเรียกเก็บภาษีย้อนหลังพร้อมเงินเพิ่ม

สรุปสั้น ๆ: รายได้จากขายสินค้าเป็น เงินได้ 40(8) หักค่าใช้จ่ายเหมาได้ 60% หรือหักตามจริงถ้ามีหลักฐาน ยอดขายเกิน 1 ล้านบาทต้องระวัง ภาษีวิธีที่ 2 (0.5% ของยอดขาย) ยอดขายเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องจดทะเบียน VAT และต้องยื่น ภ.ง.ด.94 กลางปี

หลายคนซื้อคอนโดไว้ปล่อยเช่าเป็นรายได้เสริม แต่ไม่รู้ว่าค่าเช่าต้องนำมายื่นภาษีด้วย ค่าเช่าเป็น เงินได้ตามมาตรา 40(5) ต้องรวมกับรายได้อื่นทั้งปี และเพราะไปต่อยอดบนขั้นภาษีของเงินเดือน ภาษีที่เพิ่มขึ้นจึงมักมากกว่าที่คาด

สรุปสั้น ๆ: ค่าเช่าบ้าน คอนโด อาคาร และรถ หักค่าใช้จ่ายเหมาได้ 30% (หรือหักตามจริงถ้ามีหลักฐาน) ค่าเช่าที่ได้รับช่วงมกราคม–มิถุนายนต้องยื่น ภ.ง.ด.94 กลางปี และถ้าผู้เช่าเป็นบริษัท จะหักภาษี ณ ที่จ่าย 5% ไว้

ทุกต้นปี คนที่มีรายได้ต้องยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาของปีที่ผ่านมา แบบที่ใช้มีสองแบบหลัก คือ ภ.ง.ด.90 และ ภ.ง.ด.91 การเลือกแบบขึ้นกับว่ามีรายได้ประเภทไหนบ้าง ส่วนการยื่นออนไลน์ทำได้เองภายในไม่ถึงชั่วโมงถ้าเตรียมเอกสารไว้ครบ

สรุปสั้น ๆ: มีเงินเดือนอย่างเดียว ใช้ ภ.ง.ด.91 · มีรายได้ประเภทอื่นด้วย เช่น ฟรีแลนซ์ ค่าเช่า คลินิก ขายของ ใช้ ภ.ง.ด.90 · ยื่นภายใน 31 มีนาคม (ออนไลน์มักขยายถึงต้นเมษายน) ที่ efiling.rd.go.th หรือแอป RD Smart Tax

เวลาได้หนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) หรือกรอกแบบยื่นภาษี จะเจอคำว่า "40(1)" "40(2)" ไปจนถึง "40(8)" ตัวเลขเหล่านี้คือ ประเภทเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40 แห่งประมวลรัษฎากร แต่ละประเภทหักค่าใช้จ่ายได้ไม่เท่ากัน จึงมีผลกับภาษีที่ต้องเสียโดยตรง

สรุปสั้น ๆ: 40(1) เงินเดือน · 40(2) ค่าจ้างทำงาน ค่านายหน้า · 40(3) ค่าลิขสิทธิ์ · 40(4) ดอกเบี้ย เงินปันผล · 40(5) ค่าเช่า · 40(6) วิชาชีพอิสระ · 40(7) รับเหมา · 40(8) ธุรกิจและอื่น ๆ — ประเภทเงินได้ขึ้นกับลักษณะของรายได้ ไม่ได้เลือกเอง

คำถามนี้มีสองส่วนที่คนมักสับสน คือ "ต้องยื่นแบบ" กับ "ต้องเสียภาษี" หลายคนมีรายได้ถึงเกณฑ์ต้องยื่นแบบ แต่คำนวณแล้วภาษีเป็น 0 ก็ยังต้องยื่นอยู่ดี ส่วนคนที่ถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายไว้ การยื่นแบบคือทางเดียวที่จะได้เงินคืน

สรุปสั้น ๆ: คนโสดที่มีเงินเดือนอย่างเดียว ต้องยื่นแบบ เมื่อเงินเดือนทั้งปีเกิน 120,000 บาท (เดือนละ 10,000) และ เริ่มเสียภาษี เมื่อเงินเดือนประมาณ 26,600 บาทต่อเดือน ขึ้นไป (มีประกันสังคม ไม่มีค่าลดหย่อนอื่น)

ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาของไทยคิดแบบ อัตราก้าวหน้า (ขั้นบันได) เงินได้สุทธิแต่ละช่วงเสียภาษีตามอัตราของช่วงนั้น ไม่ได้เอาอัตราสูงสุดไปคูณทั้งก้อน บทความนี้สรุปตารางอัตราภาษีที่ใช้กับปีภาษี 2569 (ยื่นต้นปี 2570) สูตรคำนวณ และตัวอย่างตัวเลขจริง

สรุปสั้น ๆ: เงินได้สุทธิ 150,000 บาทแรกได้รับยกเว้น จากนั้นอัตราภาษีขึ้นเป็นขั้นจาก 5% จนถึง 35% สำหรับส่วนที่เกิน 5 ล้านบาท สูตรคือ เงินได้ − ค่าใช้จ่าย − ค่าลดหย่อน = เงินได้สุทธิ แล้วคิดภาษีตามขั้นบันได

ใครรับงานฟรีแลนซ์หรือได้ค่าตอบแทนจากบริษัท มักได้เงินไม่เต็มจำนวน เพราะผู้จ่ายหักภาษีไว้ 3% แล้วออกหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) ให้ เงินที่ถูกหักไปไม่ได้หายไปไหน — มันคือ ภาษีที่คุณจ่ายล่วงหน้า ตอนยื่นภาษีสิ้นปีจะนำมาหักกับภาษีที่ต้องเสียจริง

สรุปสั้น ๆ: ถ้าภาษีที่ถูกหักไว้ทั้งปี มากกว่า ภาษีที่ต้องเสียจริง ขอคืนส่วนต่างได้ ถ้า น้อยกว่า ต้องจ่ายเพิ่ม ยื่นแบบ ภ.ง.ด.90/91 ออนไลน์ ติ๊กขอคืนภาษี และผูกพร้อมเพย์กับเลขบัตรประชาชนไว้ เงินคืนจะโอนเข้าบัญชีนั้น

คำว่า "ฟรีแลนซ์" ไม่ได้มีในกฎหมายภาษี สรรพากรดูที่ ลักษณะของงานและรายได้ แล้วจัดเข้าเงินได้ประเภทใดประเภทหนึ่งในมาตรา 40 ซึ่งแต่ละประเภทหักค่าใช้จ่ายได้ไม่เท่ากัน รายได้เท่ากัน แต่ถ้าเป็นคนละประเภท ภาษีอาจต่างกันเป็นหมื่นบาท

สรุปสั้น ๆ: รับทำงานให้ด้วยแรงหรือความรู้ของตัวเอง เช่น ออกแบบ เขียน แปล เขียนโปรแกรมตามสั่ง มักเป็น 40(2) หักค่าใช้จ่ายได้ 50% แต่รวมกับเงินเดือนไม่เกิน 100,000 บาท ส่วนวิชาชีพที่กฎหมายกำหนดเป็น 40(6) รับเหมาที่ลงทุนวัสดุเป็น 40(7) และงานที่มีลักษณะเป็นธุรกิจเป็น 40(8) ซึ่งหักค่าใช้จ่ายได้มากกว่า

ค่าลดหย่อนส่วนใหญ่ เช่น ประกัน RMF Thai ESG และเงินบริจาค ต้อง จ่ายภายในปีภาษีนั้น ถึงจะนำไปหักได้ ถ้ารอถึงตอนยื่นภาษีเดือนมีนาคม ก็สายไปแล้วสำหรับปีที่ผ่านมา ช่วงตุลาคมถึงธันวาคมจึงเป็นเวลาที่ดีที่สุดในการนั่งดูตัวเลขของทั้งปี

สรุปสั้น ๆ: ประมาณเงินได้ทั้งปี → ดูว่าเงินได้สุทธิอยู่ขั้นภาษีกี่ % → เช็กว่าค่าลดหย่อนแต่ละรายการยังเหลือสิทธิ์เท่าไร → ตัดสินใจและจ่ายให้ทันวันทำการสุดท้ายของปี ลงเงิน 10,000 บาท ลดภาษีได้ 500–3,500 บาท แล้วแต่ขั้นภาษี

แพทย์ส่วนใหญ่มีรายได้มากกว่าหนึ่งทาง — เงินเดือนจากโรงพยาบาลต้นสังกัด ค่าเวร ค่าตอบแทนจากโรงพยาบาลเอกชน และรายได้จากคลินิกของตัวเอง แต่ละก้อนถูกจัดเป็น เงินได้คนละประเภท และหักค่าใช้จ่ายได้ไม่เท่ากัน ถ้ารวมทุกก้อนเป็นก้อนเดียวแล้วคิดแบบเงินเดือน อาจจ่ายภาษีมากกว่าที่ควร

สรุปสั้น ๆ: รายได้จาก "การประกอบโรคศิลปะ" เป็นเงินได้ตามมาตรา 40(6) หักค่าใช้จ่ายแบบเหมาได้ 60% โดยไม่มีเพดาน (หรือหักตามจริงถ้ามีหลักฐาน) ต่างจากเงินเดือน 40(1) และค่าตอบแทน 40(2) ที่หักได้ 50% แต่รวมกันไม่เกิน 100,000 บาท